In Nijmegen speelt opnieuw de vraag wat een extreem klimaatscenario betekent voor de rivier de Waal en wijken als Lent en de Benedenstad. Aanleiding is een landelijke waarschuwing dat Nederland nog weinig is voorbereid op een mogelijk klimaatkantelpunt. Nijmegen ligt direct aan de Waal, met lage delen zoals de Waalkade waar bij hoogwater afsluitingen nodig zijn. Bestaande maatregelen, zoals de Spiegelwaal en de hoge ligging van de Waalbrug en De Oversteek, beperken risico’s, maar of die ook volstaan bij een extreem scenario is onbekend. Verantwoordelijk in de regio zijn de gemeente, Waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat.
Spiegelwaal bij Lent vergroot doorstroming
De Spiegelwaal bij Lent is de nevengeul die Nijmegen extra ruimte voor de rivier geeft. Het gebied rond Veur-Lent kan gecontroleerd meestromen bij hoge waterstanden, zodat de afvoer langs de Waalbrug en de Waalkade verbetert. De ingreep is onderdeel van het landelijke programma Ruimte voor de Rivier en is in beheer bij Rijkswaterstaat en het waterschap. Bij hoogwater staan de stranden en paden op Veur-Lent onder water en zijn delen tijdelijk afgesloten. Daarmee werkt de Spiegelwaal zoals bedoeld: water krijgt meer plek buiten de smalle rivierbedding.
Voor bewoners van Lent en Nijmegen-Noord betekent dit dat het waterpeil zich over een groter gebied kan verdelen. Dat verlaagt piekdruk op keringen langs de Waaldijk tussen Lent en Oosterhout. Tegelijk blijft het woongebied bereikbaar via de Waalbrug en De Oversteek, die beide hoog boven de rivier liggen. De maatregel verandert niets aan het feit dat de Waal bij extreme afvoer snel kan stijgen. Dan volgt afstemming tussen gemeente, waterschap en veiligheidsdiensten over afsluitingen en omleidingen.
Waalkade sluit bij hoogwater Nijmegen
De Waalkade in de Benedenstad ligt laag en wordt bij hoogwater regelmatig afgesloten voor verkeer en parkeren. De gemeente plaatst dan hekken en borden en stuurt bezoekers naar parkeergarages in de bovenstad. Ondernemers aan de kade verplaatsen waar nodig terrassen en materialen naar hoger gelegen delen. De Waalbrug en de route via de S100 blijven doorgaans beschikbaar, zodat de binnenstad bereikbaar blijft. Dit draaiboek is in Nijmegen bekend en wordt bij elke hoogwaterpiek toegepast.
Voor omwonenden en ondernemers rond de Waalkade en in de Benedenstad is duidelijkheid over timing van afsluitingen belangrijk. Die volgt uit waterstandsverwachtingen van Rijkswaterstaat en overleg met de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid. Bij eerdere hoge waterstanden gingen trappen en kade-onderdelen al preventief dicht, terwijl de bovenstad normaal doorfunctioneerde. De vraag die nu opkomt: houden deze werkwijzen ook stand bij scenario’s die sneller of hoger water opleveren dan waarop tot nu toe is geoefend?
Gemeente Nijmegen en waterschap
De taken zijn verdeeld: Rijkswaterstaat beheert de Waal en de Spiegelwaal, Waterschap Rivierenland beheert de dijken bij Lent en Oosterhout, en de gemeente Nijmegen is verantwoordelijk voor kades, wegen en hulp aan bewoners en ondernemers. De veiligheidsaanpak loopt via de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid. Informatie over stedelijke maatregelen tegen wateroverlast en hitte is te vinden bij de gemeente Nijmegen. Voor bewoners aan de Waaldijk en rond Veur-Lent zijn updates van het waterschap en de gemeente leidend bij hoogwater.
Of de meest extreme klimaatscenario’s al expliciet zijn doorgerekend in lokale noodplannen, is publiek niet duidelijk. Wel staat vast dat bij zeer hoge waterstanden de bekende volgorde geldt: voorspellen, waarschuwen, afsluiten en omleiden. Inwoners langs de Waal kunnen bij aangekondigd hoogwater hun auto tijdig uit de Benedenstad verplaatsen en rekening houden met afsluitingen op de Waalkade. De eerstvolgende grote test is de komende hoogwaterperiode in het winterhalfjaar; dan wordt opnieuw zichtbaar hoe de afspraken in de praktijk uitpakken.